دو نگرش کلی در آثار مربوط به تعلیم و تربیت اسلامی بیشتر نمایان است .
در این جا مقاله تعلیم وتربیت از جمله اهداف تعلیم و تربیت ، مراحل تعلیم و تربیت ، شیوه تعلیم و تربیت مواد آموزشی و ویژگیهای معلم از دیدگاه فیلسوف نامداری چون ابوعلی سینا مورد بررسی قرار می گیرد.
مقدمه
از دیر باز دانشمندان مسلمان درمهمترین مسائل تعلیم و تربیت مانن د: اهداف، اصول، مبانی و روشها و دیدگاههای خود را در رساله های مستقل و یا درلابه لای آثار خود عرضه داشته ان د. در این میان دو نگرش کلی در آثار مرب وط به تعلیم و تربیت اسلامی بیشتر نمایان است : یکی نگرش فیلسوفان است که می کوشند با تاثیر پذیری از فلسفه یونان مسائل عمده تعلیم و تربیت اسلامی را از منظر فلسفی ارائه دهن د. گروه دیگر عالمانی هستند که منابع معرفتی خود را در این حوزه بیشتر ازقرآن و سنت گر فته اند و نگرشی دینی به مسائل تعلم و تربیت دارند. از گروه اول برجسته ترین نمونه ها ابن سین ا، ابوعلی مسکویه و خواجه نصیرالدین طوسی شایان ذکرند واز گروه دوم ابن سحنون، قابسی، غزالی، ابن جماعه، شهیدثانی، مثالهای قابل توجهی هستند.
ابوعلي سينا حسين بن عبدالله فيلسوف و پزشك نامدار جهان اسلام در بخارا زاده شد و پس از آموختن قرآن و ادب عربي ، مقدمات علوم را نزد برخي از معلمان زادگاه خود چون ناتلي فراگرفت. ابن سينادانش خود را در فلسفه و منطق با مطالعه فزوني بخشيد و در دانش پزشكي در اندك زماني استاد شد و پس از معالجه امير نوح بن ساماني به شهرت رسيد. وي پس از مدتي به كارهاي ديواني روي آورد و در حدود 392 ق به دربار خوارزمشاهيان پيوست. در پي آشوب هاي سياسي قصر گرگان كرد و بعد راهي ري شد. او سالها در همدان و اصفهان منصب وزارت داشت و از فراز و نشيب هاي اين منصب پرمخاطره در امان نبود. مهمترين تأليفات او شفا و قانون بود كه در اين دوران به پايان رسانيد .
عاقبت در اثر بيماري قولنج درسن 58 سالگي در همدان درگذشت. بهترين شرح حال ابن سينا به همت شاگرد باوفايش جوزجاني به يادگار مانده است .
امکان و ضرورت تربیت
از آنجا که ابن سینا تربیت را ایجاد عادت می داند پس تربیت امکان پذیر است و از آنجا که تربیت لازمه رسیدن به کمال است، ضروری است.
اهداف تربیت: وی اهداف تربیت را به دو دسته غایی و میانی تقسیم می کند، هدف غایی رسیدن و نزدیکی به خداوند و اهداف میانی اعتدال در سه قوه شهودی، غضبی و تدبیری است.
اصول تربیت: اصولی که ابن سینا مطرح می کند در جامعه امروزی بسیار ضروری است و عبارت اند از:
لازم به ذکر است در جلد یک کتاب آراء دانشمندان مسلمان در تعلیم و تربیت علاوه بر سه مورد بالا وی اصول زیر را نیز مطرح می کند.
از آنجا که بنده قبل از بررسی آراء ابن سینا، آراء تربیتی ماریا مونته سوری مطالعه نمودم اکنون به وجود شباهت هایی در آراء هر دو اندیشمند رسیدم که هر دو معتقد به شناسایی و کشف استعداد های متربی تنظیم برنامه درسی بر اساس مراحل رشد و رعایت تفاوت های فردی بودند.